Đổi mới chính sách công nghiệp Ngày 12 tháng 11 năm 2004 Kenichi Ohno

5
nờn ra mc tiờu t sn xut v cu trỳc cụng nghip hi nhp theo chiu dc vỡ khụng mt
nc no cú thc hin quỏ trỡnh sn xut mt mỡnh. Thay vo ú, Vit Nam nờn xõy dng mt
nn tng cho sn xut tn dng nhng thun li ca mng li ny. Cht lng v ln ca
mng li m Vit Nam xõy dng s quyt nh kh nng cnh tranh ca Vit Nam. Nh vy,
cỏc nc lỏng ging va l i tỏc sn xut, va l i th cnh tranh.
Trong bi cnh ton cu húa, kh nng cnh tranh nờn t c bng (i) cng c mt s lng
nh cỏc quỏ trỡnh sn xut trong nc cú li th so sỏnh (xem di); v (ii) kt ni cỏc quỏ
trỡnh sn xut ú mt cỏch cht ch vi cỏc quỏ trỡnh sn xut cú tớnh cnh tranh tng t cỏc
nc khỏc. Sn phm hng nht l sn phm c to nờn t s phi hp sn xut ni a v
nc ngoi.
T l ni a húa ti u khụng phi l 100% (Mori v Ohno 2004). Ngay c trong trng hp
cụng nghip sn xut ụtụ Thỏi Lan vi tng lng FDI ln nht ụng Nam , t l ph tựng
nhp khu l 30% v t l ph tựng sn xut trong nc l 70%. i vi ph tựng sn xut
trong nc, 45% do cỏc cụng ty FDI cung cp v 25% do cỏc cụng ty ni a sn xut
2
.
(2) Cỏch tip cn giỏn tip vi cnh tranh ton cu
i vi cỏc cụng ty sn xut Vit Nam vo thi im hin ti, vic cnh tranh trc tip vi
cỏc cụng ty a quc gia trờn th trng quc t l khụng kh thi. Cỏc cụng ty ny phi mt rt
nhiu thi gian mi t c kh nng cnh tranh m cỏc i th ny ang cú c. Dự mt s
cụng ty ó xut khu sn phm mang thng hiu ca mỡnh (Vinamilk, Biti's, C phờ Trung
Nguyờn, v.v ), con s cỏc sn phm v s lng quỏ nh cú th c tớnh l ng lc tng
trng cụng nghip vo lỳc ny.
Vỡ lý do ny, Vit Nam cn phi hp tỏc cht ch vi cỏc cụng ty FDI v cỏc cụng ty thng
mi nc ngoi ang hot ng Vit Nam cnh tranh cú hiu qu trờn th trng quc t
trong nm n mi nm ti. Rừ rng l lỳc u, kh nng ca cỏc cụng ty nc ngoi trong
lnh vc thit k, sn xut v marketing cú th c s dng y mnh xut khu. Nhng
dn dn, Vit Nam phi tip thu, ni húa v thay th k thut chuyờn mụn ca cỏc cụng ty nc
ngoi. Cỏc bc c th c xut nh sau:
Th nht, vic thu hỳt FDI cn c y lờn cao hn mc gii h
n to nờn tớch ly trong
c hai lnh vc lp rỏp v sn xut ph tựng.
Th hai, cỏc doanh nghip Vit Nam cn kt ni tớch cc vi cỏc cụng ty FDI bng vic hc
cỏnh qun lý sn xut, kim soỏt cht lng v giao hng ỳng hn, v nờn tr thnh nh
cung cp cho cỏc cụng ty ny. Chớnh ph cn phi h tr h lm c iu ú.


2
Thụng tin c Vin Nghiờn cu Nomura cung cp thỏng 8 nm 2004

6
Th ba, ti a húa hiu ng lan ta ca cụng nghip húa ụ th lờn tt c cỏc quc gia, bao
gm c khu vc nụng thụn v vựng sõu vựng xa, ni hu nh khụng nhn c FDI. Vic
ny cú th thc hin c thụng qua mt s kờnh nh di chuyn lao ng, tr cp t ngõn
sỏch, u t cụng cng, v cỏc chớnh sỏch u tiờn khỏc (xem phn III di õy).
õy l cỏch tip cn cnh tranh ton cu mt cỏch giỏn tip. Mt s ngi cú th lp lun rng
vic cụng nghip húa ch yu da vo FDI khụng phi l s phỏt trin thc s i vi Vit
Nam, vỡ vy cỏc cụng ty Vit Nam phi cú vai trũ ch cht. Quan im ny cú th hiu c
nhng chin lc nh vy l khụng thc t nu xem xột bi cnh cnh tranh ton cu gay gt
hin nay.

Hình 2. Cơ cấu hai nửa của nền kinh tế Việt Nam
Sự cần thiết phải thiết lập mối liên hệ giữa các công ty nội địa và các công ty FDI



(3) Cỏc phng phỏp thỳc y phỏt trin
Trong quỏ kh, cỏc nc ang phỏt trin ó s dng thu cao, lnh cm nhp khu v quota,
phõn bit i x v thu, yờu cu v ni húa, v cỏc bin phỏp phõn bit khỏc thỳc y sn
xut trong nc. Nhng theo hip nh WTO v khu vc mu dch t do, cỏc bin phỏp ny
Ngành sản xuất nội địa
(đợc bảo hộ và yếu kém)
Ngành phục vụ xuất khẩu
(Có thể cạnh tranh trong điều kiện tự do
thơng mại)
Công ty nội địa
(DNNN & t
nhân)
FDI hớng vào
thị trờng nội
địa
FDI xuất khẩu
(chủ yếu ở khu
công nghiệp,
vùng sản xuất
kinh tế)
không có mối liên hệ
Mạng lới sản xuất
khu vực
Nguyên liệu
và phụ tùng
Các phụ tùng và
sản phẩm đã đợc
lắ
p ráp

7
khụng cũn c phộp ỏp dng. Vit Nam phi s dng nhng bin phỏp nht quỏn vi (hoc ớt
ra l chp nhn c trong iu kin phi thc hin) cỏc cam kt quc t
3
.
Trong mt nn kinh t theo nh hng th trng v hi nhp quc t, khu vc nh nc
khụng nờn tham gia vo sn xut hay u t cụng nghip. Cỏc doanh nghip quc doanh ang
tn ti cn c dn dn t nhõn húa, cng c hoc úng ca tựy vo kh nng phỏt trin trong
tng lai. u t cụng cng nờn hng vo vic h tr giỏn tip cỏc ngnh cụng nghip h tr
thụng qua xõy dng ngun nhõn lc v c s h tng. Cỏc doanh nghip t nhõn, ni a ln
nc ngoi, cn phi l lc lng trung tõm ca sn xut trong tng lai.
Nhng ngay c trong mt nn kinh t ang phỏt trin thc hin m ca tớch cc, cú rt nhiu
nhim v m chớnh ph phi thc hin. Tht s l khi nn kinh t th trng trong nc kộm
phỏt trin mt cỏch trm trng, cụng nghip húa khụng th tin hnh thun li nu cỏc nhim v
ú khụng c thc hin. õy, chỳng tụi mun ngh chớnh ph Vit Nam chỳ ý n nhng
nhim v hin cha c thc hin y sau:
a) Th hin rừ rng phng hng chin lc thụng qua cỏc quy hoch tng th cú th
xúa b s hoi nghi v tng thờm t tin cho cỏc nh u t trong v ngoi nc.
b) To ra mi quan h mi gia chớnh ph v doanh nghip phự hp vi nn kinh t theo
nh hng th trng. Mi quan h ú phi da trờn nn tng tin tng ln nhau v hai bờn
cựng cú li hn l bỏo cỏo cú tớnh hỡnh thc
4
. Tuy nhiờn, mi quan h ú cng khụng nờn
bin thnh quan h cõu kt.
c) a ra mt chin dch qung bỏ t nc hu hiu thu hỳt mt khi lng FDI ln.
Chin dnh ny cn c thc hin cựng vi nhng n lc nghiờm tỳc gim chi phớ kinh
doanh ti Vit Nam (xem Hỡnh 3 di õy).


3
Mt trong nhng cõu hi m cỏc quan chc Vit Nam thng nờu lờn l: lm sao Vit Nam cú th thỳc y
cỏc ngnh cụng nghip h tr phỏt trin (u t u ngun) nu khụng s dng bin phỏp thu v hn ch
nhp khu? Tuy nhiờn, khi xem xột u t, nhng nh sn xut ph tựng nc ngoi li quan tõm hn n
quy mụ cu v s n nh chớnh sỏch hn l cỏc u ói v ti chớnh. Chỳng tụi tin rng chớnh sỏch hp lý
cựng vi kh n
ng cu v ph tựng tng lờn cú th thu hỳt cỏc nh sn xut ph tựng FDI ngay c trong mụi
trng t do thng mi.
4
Trong quỏ kh, rt nhiu nn kinh t tng trng cao ụng -c bit l Nht Bn v Hn Quc-ó
thit lp c mt s lng ln cỏc kờnh chớnh thc v khụng chớnh thc gia doanh nghip v chớnh ph
thc hin chớnh sỏch cụng nghip. Vớ d, vo nhng nm 1960, Nht Bn ó cú cỏc y ban m phỏn, hip
hi doanh nghip, hng dn hnh chớnh, v trao i nhõn s thng xuyờn chia s
nhng thụng tin quan
trng. Hin vn cũn mt ti liu rt ln v phng thc hp tỏc ca MITI vi khu vc t nhõn thc hin
cụng nghip húa nhanh chúng.


8
d) Hin Vit Nam cũn thiu s h tr giỏn tip v tng quỏt i vi cỏc ngnh cụng nghip
thụng qua cỏc th ch h tr th trng. S h tr ny phi bao gm nhng lnh vc nh
thụng tin, cụng ngh, qun lý sn xut, marketing, c s d liu cụng ty, v.v
e) i mi c ch chớnh sỏch theo hng tp trung vo nng lc v quyn hn xõy dng
chớnh sỏch cụng nghip vo mt ni. Rt nhiu nc ụng ó cú mt nhúm cỏn b cp
cao h tr trc tip cho nhng nh lónh o trong vic thc hin chớnh sỏch kinh t. Vic
lp k hoch kinh t ti Vit Nam hin nay vn cũn quỏ phõn tỏn.

Hình 3. So sánh chi phí kinh doanh ở châu á (11/2003)
Việt Nam xếp hàng trung bình đến cao




Nguồn: Phòng Nghiên cứu Quốc tế JETRO (3/2004).

II. La chn cỏc ngnh cụng nghip mi nhn
Li th so sỏnh ng

Phn IV-2 ("nh hng phỏt trin cụng nghip") trong K hoch Phỏt trin Kinh t-xó hi t nm
2001 n 2005 a ra nh hng cho 11 ngnh cụng nghip. Trong s nhng ngnh cụng nghip
Cớc điện thoại quốc tế (USD, 3 phút gọi đi Nhật Bản)
Chi phí thuê văn phòng (USD/m2/tháng)

9
ú, 7 ngnh sau thuc nhúm ngnh sn xut theo ngha hp (i) ch bin nụng sn, (ii) giy, (iii) dt
may v da giy, (iv) in t, tin hc v vin thụng, (v) c khớ, (vi) phõn bún húa hc v (vii) thộp
5
.
Tuy nhiờn, lý do ti sao cỏc ngnh ny c la chn vn cha rừ. Vic phõn loi cng phn no
khụng bỡnh thng vỡ mt s ngnh cụng nghip cú phm vi rng hn cỏc ngnh khỏc. Nu "c
khớ" bao gm c khớ ph thụng, c khớ in, c khớ giao thụng v c khớ chớnh xỏc, rừ rng l ngnh
ny bao trựm tt c cỏc ngnh cụng nghip lp rỏp.
cú mt chớnh sỏch cụng nghip hiu qu, danh sỏch nhng ngnh cụng nghip mi nhn (hoc
cú mt tờn gi bt k no khỏc cho nhng ngnh cụng nghip quan trng v phi c h tr tớch
cc) khụng nờn quỏ di. H tr tt c cỏc ngnh ngha l khụng h tr ngnh no c. Theo nh ni
dung trỡnh by trong Phn 1, nhng ngnh cụng nghip mi nhn ca Vit Nam trc ht v quan
trng nht phi l nhng ngnh cú li th so sỏnh ng
6
so vi cỏc nc lỏng ging, c bit l
Trung Quc v ASEAN4. Thờm vo ú, nhng ngnh cụng nghip h tr v b sung cho cỏc
ngnh cụng nghip mi nhn phi c xem l mc tiờu thỳc y phỏt trin.
Li th so sỏnh ng cn c xõy dng trờn c s mt cỏi gỡ ú m Vit Nam cú tha m cỏc
nc khỏc khụng th sao chộp c. ú cng phi l cỏi gỡ ú tn ti trong mt thi gian di. Vỡ
vy, ti nguyờn thiờn nhiờn hay nhõn cụng r khụng th l nn tng cho s tng trng trong di
hn ca ca Vit Nam. Li th so sỏnh ng ca Vit Nam nờn c xõy dng trờn c s nhng
ngi lao ng cn cự v cú k nng trong cỏc nh mỏy v vn phũng, mt li th m khụng nc
no trờn th gii cú c (Ohno 2003, 2004a). Tuy nhiờn, tim nng ca ngi lao ng Vit Nam
cha c phỏt huy y do s yu kộm trong cụng tỏc qun lý doanh nghip v xõy dng chớnh
sỏch cụng nghip. Vit Nam cn phi n lc ht sc ci thin nhng im yu ú.
Nhng ngnh cụng nghip mi nhn
Vit Nam phi y mnh nhng ngnh cụng nghip cú li th so sỏnh ng. Chỳng tụi xut nm
ngnh cụng nghip ha hn l nhng ngnh cụng nghip mi nhn cú th thỳc y nn kinh t phỏt
trin trong vũng nm n mi nm ti. Lý do la chn bn ngnh u tiờn (in t, may mc v
giy dộp, ch bin thc n v phn mm) cú l ó rừ t nhng i
u trỡnh by trờn. õy l nhng
ngnh cụng nghip hng ti xut khu v s dng nhiu lao ng cú tay ngh cao ó t c mt
mc cnh tranh quc t nht nh. Tuy nhiờn, qun lý sn xut, marketing hay kt hp sn phm

5

Nhng ngnh cụng nghip khỏc c cp n l xng du, than v khai khoỏng
6
Li th so sỏnh l mt thut ng trong kinh t hoc c in (Ricardo 1817) ch li th v chi phớ i
vi mt sn phm nht nh m mt nc cú c so vi cỏc nc khỏc vỡ nc cú li th cú th sn xut
sn phm ú r hn tng i so vi cỏc sn phm khỏc trong nc ú nh vo cụng ngh hay yu t
u
vo. Thut ng "tim nng" ch nhng li th nh vy s (cú th) c phỏt huy trong tng lai bng n lc
ca cụng ty c h tr bi mt chớnh sỏch phự hp. Ngy nay, nh ngha li th nờn cp khụng ch chi
phớ m c cht lng, ỏp ng nhanh nhy, v ngun cung cp ỏng tin cy.


10
trong cỏc ngnh ny cũn quỏ xa tim nng. Nhng ngnh ny phi c phỏt trin hn v phỏt trin
n mc hon thin t c cht lng cao nht v tr thnh ngun cung cp ỏng tin cy cho
th trng th gii.
Ngy c trong mi ngnh cụng nghip mi nhn, nhng quỏ trỡnh sn xut v sn phm m Vit
Nam cú th t kt qu cao cng hn ch v s lng. Cỏc ngnh cụng nghip c la chn khụng
nờn c phỏt trin mt cỏch quỏ rng hay quỏ chung. iu ct lừi l Vit Nam xỏc nh c mc
tiờn chớnh sỏch mt cỏch chớnh xỏc v cú gii hn cho tng ngnh. Ti liu ny khụng th phõn tớch
tng ngnh cụng nghip mt. Cỏc quy hoch tng th tt phi c lp nờn t c mc ớch
ú. Lý do la chn ngnh cụng nghip mi nhn th nm (xe mỏy) khỏc vi bn ngnh kia v s
c gii thớch trong phn tip theo.
Ngnh cụng nghip mi nhn c phõn loi theo c im u ra v u vo (Hỡnh 4). lm
c iu ú, ta phi phõn bit rừ hai loi in t, I v II (xem nh ngha trong phn di õy).
V u ra, mt s cụng ty u t Vit Nam theo ui mc tiờu t chi phớ thp nht v cht
lng cao nht nhm cung cp cho th trng th gii. Cỏc cụng ty khỏc thỡ n hoc li Vit
Nam bỏn sn phm cho th trng trong nc. Hin nay, ngnh ch bin thc phm, may mc v
da giy, v in t I l cỏc ngnh hng ti xut khu
7
. u vo ca cỏc ngnh ny rt a dng, t
hng nng n hng nh, t nguyờn liu thụ n sn phm cụng ngh cao. Nhng c im v u
vo v u ra ny l yu t quyt nh ca phng thc h tr. Mi tờn trong Hỡnh 4 th hin mong
mun ca tng ngnh cụng nghip. Xu hng chung l tỡm cỏch cung cp cho c th trng trong
v ngoi nc, nõng cao t l ni a húa, hoc kt hp c hai. Nhng gia cỏc ngnh cụng nghip
cng cú s khỏc bit ln v nh hng.









7

Cung cp thc phm, hng may mc v da giy cho c th trng trong v ngoi nc, nhng cú s phõn
on rừ rng v cht lng, giỏ c v th hiu gia hai th trng ny. Trờn hỡnh 4, chỳng tụi tp trung vo
nng lc xut khu


11














(1) Ngnh in t (phõn cng)

Ngnh lp rỏp in t Vit Nam do cỏc cụng ty cú vn u t trc tip nc ngoi (ch yu l
ca Nht Bn v Hn Quc) thng tr v bao gm hai dng. Hai dng ny cn phi c phõn bit
rừ rng vỡ chỳng khỏc nhau ỏng k.

in t dng I: õy l dng sn xut trờn quy mụ ln, s dng hu ht cỏc linh kin nhp khu v
thng xut khu 100% sn phm lm ra. Trong trng hp ny, cỏc cụng ty a quc gia (MNCs)
ó la chn Vit Nam nh l mt cn c cung cp ton cu mt s sn phm trng im nht nh
ca h. Cỏc cụng ty ny hot ng trong cỏc khu cụng nghip, khu ch xut hoc nh cỏc doanh
nghip ch xut v c hng gn nh thng mi t do nh c hon thu nhp khu. Fujitsu,
Canon, Mabuchi, Tosok v Fujikura l cỏc cụng ty thuc loi ny (vic h xut khu linh kin hay
sn phm hon chnh khụng quan trng õy). V mt s lng, in t dng I cú nh hng ln
n vic tớch t vn u t trc tip nc ngoi cng nh tng sn lng ca Vit Nam v c cu
xut khu. Tuy nhiờn, vic ni a hoỏ u vo khú thc hin hn so vi cỏc ngnh khỏc vỡ nú ch
yu s dng cỏc linh kin chớnh xỏc hoc vt liu cụng ngh cao (chip in t IC, mn hỡnh tinh th
lng, mn hỡnh plasma, v.v.) m trờn th trng ni a khụng cú. thu hỳt in t dng I, cn
phi kt hp marketing ton cu vi vic gim thiu hn na chi phớ kinh doanh.

in t dng II: õy l dng sn xut quy mụ nh, ch yu nhm cung cp cho th trng ni a.
Theo quan im ca chin lc ton cu ca cỏc cụng ty a quc gia, cỏc nh mỏy thuc loi ny
úng vai trũ ngi lp rỏp cui cựng ca cỏc sn phm in t tiờu dựng tng th trng ni a.
Vic gn gi vi ngi tiờu dựng cho phộp cỏc nh mỏy ny nm c v ỏp ng cỏc nhu cu ca
ngi tiờu dựng mt cỏch hiu qu. Ngoi ra, cỏc nh mỏy ny cng cú th xut khu mt s dũng
sn phm khụng c sn xut ti cỏc nc khỏc. Sanyo, Matsushita, Sony, Toshiba, v JVC thuc
nhúm ny. So vi in t dng I, cỏc cụng ty ny b nh hng mnh hn bi (i) mụi trng chớnh
sỏch nc s ti nh c cu mc thu, nhng hn ch v nhp khu linh ki
n, v nhng thay i
v thu (ii) nhu cu ni a tng i nh hp trong khi cú quỏ nhiu nh sn xut, v (iii) vic t
do hoỏ thng mi sp din ra theo khuụn kh Hip nh T do Thng mi (FTAs) v T chc
Thng mi Th gii (WTO). Nhng cụng ty ny s gp phi thỏch thc cnh tranh t cỏc nc
lỏng ging chõu (ụi khi cũn t c cỏc nh mỏy ca cựng mt tp
on). tn ti, cỏc cụng ty
ny phi nhanh chúng ni a hoỏ cỏc linh kin v gim chi phớ sn xut. i vi nhng cụng ty
u ra
u vo
Th trng
ni a
Xut khu
Hu ht cng
knh (nha, kim
loi, nụng nghip)
NHIU CUNG NI
A HN
PHU THUễC
NHIấU HN VAO
NHP KHU
Hu ht nh v s
dng vt liu
cụng ngh cao
Xe mỏy
Ch bin
thc phm
in t II
TV-AV-DVD
in t gia dng
in t I
Ph tựng v sn phm
cung cp cho
ton cu
Dt may &
giy dộp
u ra
u vo
Th trng
ni a
Xut khu
Hu ht cng
knh (nha, kim
loi, nụng nghip)
NHIU CUNG NI
A HN
PHU THUễC
NHIấU HN VAO
NHP KHU
Hu ht nh v s
dng vt liu
cụng ngh cao
Xe mỏy
Ch bin
thc phm
in t II
TV-AV-DVD
in t gia dng
in t I
Ph tựng v sn phm
cung cp cho
ton cu
Dt may &
giy dộp

12
ny, Vit Nam trc ht phi xoỏ b nhng tr ngi khụng cn thit v lut phỏp, th tc, cỏc biu
thu, cỏc loi thu, v.v., v m bo mt mụi trng kinh doanh t do v n nh tng t nh
cỏc nc i th. Sau ú, cụng tỏc marketing tt v vic gim chi phớ kinh doanh s tip tc khuyn
khớch cỏc cụng ty ny, ging nh trng hp ca in t dng I.

(2) Ngnh dt may v giy dộp (v cỏc hng lt vt khỏc)

õy l nhng ngnh ũi hi nhiu lao ng tay ngh cao v hng v xut khu, cỏc nguyờn liu
u vo ch yu c nhp khu
8
. Mt trong nhng iu m cỏc nh hoch nh chớnh sỏch Vit
Nam hay phn nn l úng gúp ca nhng ngnh ny vo giỏ tr gia tng v chuyn giao k thut
thp. Hin ti iu ny ỳng, nhng liu ngnh dt may v giy dộp ca Vit Nam vn dng giai
on s khai ny hay s tin ti thc hin c thit k, thu mua ton cu, qun lý sn xut, qun lý
cht lng v marketing
to ra giỏ tr ln hn nhiu cũn tu thuc vo nhng n lc ca cỏc
doanh nghip trong nc v Chớnh ph. Khụng ging nh ngnh in t, cỏc ngnh ny cú nhiu
c hi m rng sn xut trong nc c thng ngun (thit k, ph kin, nhum mu, v.v.)
ln h ngun (marketing) cng nh nõng cao nng sut ct v may. Vit Nam nờn chuyn t cỏc
sn phm thụng dng sang cỏc mt hng giỏ cao v c ỏo - ỏo s mi nam v ỏo khoỏc giỏ r theo
thi gian nờn c thay th bng qun ỏo thi trang ph n v thi trang cao cp ca cỏc nh thit
k. Xột theo mc ớch ny, cỏc cụng nhõn lnh ngh ca Vit Nam l ti sn ln. Nhng khỏch
hng nc ngoi mua hng dt may v giy dộp nhn nh rng Vit Nam xp ngang hng vi
Italia v Nht Bn v s khộo lộo, nu c o to v hng dn bi bn. Khụng mt nc ang
phỏt trin no cú th cnh tranh vi Vit Nam im ny - dự l Trung Quc, Thỏi Lan, Indonesia
hay Bangladesh.

Mt s ngi lo ngi rng ngnh dt may v giy dộp s suy gim tng i sm khi mc lng
Vit Nam tng lờn v cỏc nc thu nhp thp khỏc bt u bt kp. Nhng nu cỏc giỏ tr mi vn
liờn tc c to ra nh ó lp lun trờn, nhng ngnh cụng nghip ny vn cú th tip tc m
rng mnh m trong mt thi gian di thay vỡ suy thoỏi. Vic ny hon ton ph thuc vo cỏc
giỏm c doanh nghip v nhng nh hoch nh chớnh sỏch ca Vit Nam. H tr chớnh thc cho
cỏc ngnh ny nờn hng ti thỳc y s tinh xo v s khai thỏc sõu cỏc khõu sn xut h ngun.

Mt vn na thng c tranh lun Vit Nam l tim nng v tớnh kh thi c
a vic u t
vo lnh vc thng ngun (sn xut vi v da). Vn ny nờn c nhỡn nhn nh vn thay
th nhp khu cp di õy, v gii phỏp cng ging nh vy. Nhỡn chung, vic m rng thng
ngun nờn c thc hin di nhng iu kin th trng nghiờm ngt v khụng nờn y mnh
bng bt c giỏ no. Sn xut nguyờn liu l mt qui trỡnh quy mụ ln li phi chu tỡnh trng d
cung v li nhun thp. Rt nhiu nc trong khu vc ó u t vo nguyờn liu dt v Hng Kụng
úng vai trũ l trung tõm mua bỏn quc t nguyờn liu y phc. Li th so sỏnh ng ca Vit Nam
nm khõu sn xut h ngun ch khụng sn xut nguyờn liu ũi hi nhiu vn. Vit Nam ch
nờn i vo lnh vc nguyờn liu khi cú th cnh tranh hiu qu vi mng li sn xut khu vc hin


8
Trong ting Nht, cụng vic ũi hi nhiu nhõn cụng (lp rỏp, lp chng trỡnh, may vỏ, thờu thựa, v.v.) c thc
hin theo yờu cu ca mt ngi mua nc ngoi vi mu thit k v nguyờn liu nhp khu do ngi ny cung cp
c gi l itaku kako (sn xut theo hp ng). Trong ngnh dt may, thut ng CMT (cut - make - trim: ct - may -
sa) c dựng mụ t hot ng ny. Nu nh sn xut hng dt may nc s
ti c yờu cu mua nhng loi
nguyờn liu ó c xỏc nh sn hoc tỡm nhng nh cung cp phự hp, hot ng ny c gi l FOB (free on
board, mt thut ng c dựng ch Vit Nam m khụng liờn quan gỡ n h thng thut ng ca ngnh ngoi
thng)

13
ang tn ti. Nu khụng thỡ nờn t do mua nhng nguyờn liu tt nht trờn th gii sn xut ra
cht lng cao nht.

Nhiu mt hng khỏc nh ni tht, dng c nh bp, cp tỳi, th cụng, v cỏc gia dng
nh (gi l zakka trong ting Nht) thuc cựng loi nh hng dt may v giy dộp. Vi nhng liờn
kt vi nc ngoi ban u, Vit Nam cú th v nờn m rng phm vi giỏ tr theo thi gian, t r
tin v thụng dng n t tin v tinh xo. Nhng ngnh ny cng cn c khuyn khớch. Tuy
nhiờn, vic son tho quy hoch tng th cỏc ngnh ny cũn khú hn v thm chớ khụng cn thit vỡ
s lng cỏc ngnh ny rt nhiu v ch yu do t nhõn m nhim.

(3) Ngnh ch bin thc phm

õy l ngnh tp trung nhiu nhõn cụng v hng v xut khu vi nguyờn liu u vo mua trong
nc. Hng hoỏ sn xut bi cỏc ngnh nụng - lõm - ng nghip c ch bin v gia tng giỏ tr
cho xut khu. Núi chung, ngnh ch bin thc phm khụng ũi hi u t ln vo mỏy múc thit
b t tin hoc linh kin cụng ngh cao. V mt ny, ngnh ny úng gúp ỏng k cho nn kinh t
quc dõn thụng qua vic kớch hot cỏc vựng nụng thụn, xoỏ úi gim nghốo, v thu v ngoi t
cho t nc.
Vn ln nht vi ngnh ny l cht lng thp trong cỏc khõu ch bin, phõn phi, v marketing
mc dự cht lng ngun nguyờn liu tng i cao. Kt qu l sn phm ca Vit Nam thng
phi bỏn vi giỏ thp hn so vi sn phm ca cỏc nc i th cnh tranh. Nhng yu kộm ú li
l kt qu ca vic thiu sỏng kin chớnh sỏch, thiu thụng tin, v thiu vn. Trong khi nguyờn liu
thụ c sn xut bi cỏc h gia ỡnh thỡ cỏc quỏ trỡnh ch bin khỏc li c thc hin bi cỏc
doanh nghip Nh nc, nhng thng nhõn t nhõn hoc ngi mua nc ngoi vi nhng t l
khỏc nhau tu thuc vo tng loi sn phm. Khi ngi nc ngoi trc tip tham gia vo quỏ trỡnh
sn xut v marketing, cht lng v vic kim soỏt v sinh c thc hin rt nghiờm ngt - nu
khụng s khụng th xut khu sang cỏc th trng cú thu nhp cao. Mt s nh sn xut t nhõn
trong nc, a phn cng cú mi liờn h vi nc ngoi, cng cú th sn xut theo tiờu chun quc
t. Mt khỏc, cỏc sn phm (mt phn) c qung bỏ thụng qua cỏc kờnh chớnh thc, bao gm c
nhng mt hng xut khu vi s lng ln nh go, c phờ, v chố, vn cú cht lng v giỏ thp,
ớt c th trng bit n. Cn phi n lc ci thin nhng sn phm ny. Ging nh vi ngnh
dt may v giy dộp, chin lc hiu qu nht l kt ni vi ngi nc ngoi, hc tp h, v cui
cựng thay th h
9
. La chn ny cn c nghiờm tỳc xem xột.

(4) Phn mm

Do ngnh phn mm ch s dng trớ nóo ca ngi Vit Nam ch khụng cú u vo vt cht no
nờn úng gúp cho giỏ tr gia tng l trc tip. Ngnh ny cng gúp phn nõng cao t ho dõn tc vỡ
phn mm c coi l ngnh cụng nghip trớ tu. Tuy nhiờn, ngnh phn mm trong nc vn cũn
trong thi k trng nc v thiu trm trng nhng lp trỡnh viờn, ging viờn gii, ph
ng phỏp v
ti liu ging dy, v trỡnh ting Anh yu (JICA-NEU 2003).


9
Cỏc cụng ty nc ngoi mang vo cụng ngh mi, nhng tiờu chun an ton v k nng qung bỏ (marketing) m
trong nc ang thiu. Vớ d, Nestle ó liờn kt vi cỏc nụng dõn H Tõy sn xut cỏc sn phm sa cht lng
cao v METRO cng mua v bỏn ra th trng cỏc thc phm sn xut trong nc s dng mng li bỏn hng hin
i.

14
Hn bt c mt ngnh cụng nghip no, vic xỏc nh mc tiờu ca ngnh phn mm cn phi
c tin hnh ht sc cn thn. Sn phm phn mm bao gm t thit k cỏc siờu vi mch, gúi
phn mm ng dng chun hoỏ, cỏc trũ chi trờn mỏy tớnh, n phn mm kinh doanh theo yờu cu
ca khỏch hng, phn mm cụng nghip cho hot ng nh mỏy, v.v. Trong hon cnh nng lc
h
n ch, Vit Nam nờn la chn nhng lnh vc cú th lm tt ch khụng chn nhng lnh vc
khỏc. iu ny c th ngha l bt u vi t cỏch nh thu ph cho cỏc chng trỡnh phn mm
ng dng theo yờu cu ca khỏch hng. Trờn thc t, vic ny ó din ra Vit Nam.V bn cht,
ú l itaku kako (sn xut theo hp ng). Nhng quc gia ph
n mm khỏc nh n , Trung
Quc, Israel, v Nga cng ang lm vic ny xut khu phn mm. V c bn Vit Nam nờn i
theo con ng ca h v m rng nng lc sang cỏc lnh vc phn mm khỏc ch tng bc mt
v nu cú th.

Do cỏc cụng ty phn mm Vit Nam cũn nh bộ, non tr, ch yu l t nhõn v hot ng trong
mt mụi tr
ng t do, Chớnh ph khụng cn (khụng nờn) can thip trc tip vo cỏc hot ng ca
h. Quy lut th trng l ng lc ch yu phỏt trin ngnh ny. Tuy nhiờn, chớnh sỏch cú th
giỏn tip h tr ngnh phn mm vt qua nhng im yu nờu trờn. Vic kt hp tng s lng
cỏc lp trỡnh viờn gii v xỏc nh mc tiờu ỳng n vi h tr giỏn tip s cú th
y Vit Nam
lờn mt v trớ quan trng khu vc ASEAN.

(5) Xe mỏy

Ngnh cụng nghip xe mỏy c ỏo theo ngha mc dự nh hng ni a, ngnh ny ó t n
mc cao v quy mụ, cht lng sn phm v sc cnh tranh. Dung lng ln bt thng ca th
trng xe mỏy Vit Nam so vi mc thu nhp mt phn gii thớch tỡnh trng ny. Mt nhõn t quan
trng na l n lc ca cỏc nh sn xut chng chi vi cn st xe mỏy Trung Quc cỏch õy
vi nm v s chuyn dch c cu cụng nghip. Xe mỏy l ngnh cụng nghip mi nhn duy nht
Vit Nam cú th tng trng mnh m m khụng cn da nhiu vo xut khu.

Nh n lc mua linh kin trong nc, cỏc cụng ty lp rỏp xe mỏy ó xõy dng c mi liờn kt
khỏ cht ch vi cỏc nh cung cp ni a, c ca Vit Nam v cú vn u t nc ngoi, v cú th
tr thnh trung tõm cho s phỏt trin cao hn ca cỏc ngnh cụng nghip ph tr ti Vit Nam. Tuy
nhiờn, so vi Thỏi Lan, tớch t t bn ca cỏc nh cung cp ni a vn cũn khỏ nh bộ. ú l do
lch s u t nc ngoi ngn hn ti Vit Nam v s thiu vng cỏc ngnh cụng nghip khỏc (c
bit l ụ tụ v
in t) cú th cựng chia s cỏc ngnh cụng nghip ph tr Vit Nam. Quy hoch
tng th ca ngnh cụng nghip xe mỏy cn gn kt cht ch vi chin lc thỳc y cỏc ngnh
cụng nghip ph tr. Nhng vn khỏc cng cn phi xem xột bao gm ựn tc giao thụng, an ton
giao thụng, ụ nhim khụng khớ, v quy hoch ụ th tng th. Trong tng lai gn, hn ngch nhp
khu ph tựng xe mỏy d
a trờn phờ duyt u t ban u (nghiờn cu kh thi) cn phi b bói b
cng sm cng tt.

Mt vn thỳ v liờn quan n ngnh xe mỏy l trn chin v kin trỳc kinh doanh Vit Nam
(Phm v Shusa 2004, Mishima 2004). Vn ny liờn quan cht ch vi vn th trng xe mỏy
ni a s m rng ti cỏc vựng nụng thụn v min nỳi nhanh n mc no. Trc õy, kin trỳc
kinh doanh Nht Bn thng lnh, trong ú cỏc sn phm cht lng cao v t tin c lp rỏp t
cỏc b phn c t hng sn xut (kin trỳc ton b). Trong khi ú, Trung Quc bt u sn xut
nhỏi cỏc dũng sn phm ca Honda bng cỏch kt hp cỏc b phn lm sn (kin trỳc tng phn).

Xem chi tiết: Đổi mới chính sách công nghiệp Ngày 12 tháng 11 năm 2004 Kenichi Ohno