Phân tích văn học

I/ MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH VĂN HỌC :

II/ CÁCH LÀM BÀI PHÂN TÍCH TÁC PHẨM VĂN HỌC:
III/CÁCH LÀM BÀI PHÂN TÍCH CÁC VẤN ĐỀ
VĂN HỌC :
1/Phạm vi yêu cầu :
-VD: +Phân tích cảm hứng lãng mạn trong thơ ca thời kỳ
kháng chiến chống Pháp 1945-1954.
+Phân tích phong cách nghệ thuật thơ Tố Hữu qua các bài
thơ Việt Bắc, Kính gửi cụ Nguyễn Du.
+”Xem người thì có thể viết thơ”. Theo em, ý kiến trên của
Cao Bá Quát có những điểm nào gần với quan niệm của
chúng ta ngày nay về phong cách nghệ thuật không ?

-Các vấn đề văn học có thể gặp :
+Đặc điểm của một giai đoạn VH.
+Phong cách của nhà văn.
+Vấn đề lý luận VH.
+So sánh đặc điểm của giai đoạn văn học.
+So sánh các phong cách nghệ thuật.
-Yêu cầu:
Trình bày sự hiểu biết về đặc điểm của giai đoạn VH,
phong cách nghệ thuật nhà văn, khái niệm lí luận qua
các khía cạnh và biểu hiện cụ thể.
2/Đònh hướng và lập ý :
Giải thích phân tích đặc điểm của một giai đoạn VH
hay của một tác giả, một phong cách VH được nêu ra
trong đề bài, chia tách thành các khía cạnh cần được
tìm hiểu.

VD: Phân tích cảm hứng lãng mạn trong thơ ca chống
Pháp (1945-1954) qua những bài thơ đã học
Cần tìm hiểu 2 vấn đề :
-Khái niệm về cảm hứng lãng mạn .
-Biểu hiện cụ thể qua các bài thơ đã học trong thơ ca
chống Pháp.
-Giải thích cảm hứng lãng mạn là gì ?
Là cách nhìn hiện thực với những hình thái phong phú và
phức tạp của nó trong xu thế vận động CM thể hiện niềm tin
khát vọng hướng về lí tưởng, tương lai.

-Biểu hiện cụ thể qua các bài thơ đã học :
+ND: -Hiện thực miêu tả: Cuộc kháng chiến
chống Pháp đầy gian khổ hy sinh (thiên nhiên
khắc nghiệt, cuộc sống người lính nhiều vất vả…)
-Nhân vật mang nét đẹp lý tưởng.
-Niềm tin khát vọng hướng về tương lai.
+NT: Bút pháp lãng mạn, trí tưởng tượng bay bổng cụ thể qua
sự lựa chọn chi tiết hình ảnh, các biện pháp tu từ…

3/Chọn dẫn chứng :
Lựa chọn và phân tích cho sáng tỏ các khía cạnh của một
đặc điểm nào đó.
Ý1: Miêu tả TN Tây Bắc hùng vó dữ dội nhưng thơ mộng :
Ý2: Thể hiện niềm tự hào về quê hương đất nước thi vò giàu
ân tình :
“Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm
FHeo hút cồn mây súng ngửi trời…”
V (Tây Tiến – Quang
Dũng)
“ Rừng xanh hoa chuối đỏ tươi…
Nhớ ai tiếng hát ân tình thủy chung”
B (Việt Bắc – Tố
Hữu)

Ý3: Vẻ đẹp lãng mạn của người lính can trường mạnh mẽ,
sẵn sàng hy sinh vì lý tưởng:
Ý4: Niềm tin thắng lợi về tương lai CM :
“Rải rác biên cương mồ viễn xứ…
Sông Mã gầm lên khúc độc hành”
S (Tây Tiến – Quang Dũng)
“Súng nổ rung trời giận dữ…
Rũ bùn đứng dậy sáng lòa”
F (Đất nước – Nguyễn Đình
Thi)
“Bao giờ về bên kia sông Đuống… Cười
mê ánh sáng trong lòng xuân xanh” G
(BKSĐ – Hoàng Cầm)

4/Phân tích vấn đề :
-Phân tích chỉ ra các tính chất qua chi tiết Phân tích các đặc
điểm VH giai đoạn trước hoặc sau đó, so sánh với phong cách
khác.
VD minh họa :
Ý1 :
Trên cái nền thiên nhiên kỳ vó dữ dội nổi bật hình ảnh đoàn
quân Tây Tiến khi như bò ngập hút đi khi thì như người đi tìm
cảm giác mạnh và đẹp giữa núi rừng. Lối nhân hóa “súng
ngửi trời” thật mới mẻ, độc đáo, pha chút dí dỏm cùng phép
đối lập trên đã làm tăng khí phách anh hùng, vẻ đẹp hào hoa
của người lính kháng chiến.

Ý4:
Bài thơ khép lại là hình ảnh ”em” không buồn nữa mà trông
vui hẳn ra, nụ cười duyên dáng lãng mạn như mở ra bằng
chân trời của mơ ước của niềm tin yêu mãnh liệt vào sự
thắng lợi của dân tộc với kẻ thù hung bạo nhất.
5/Tổng kết, nhận đònh, đánh giá :
-Cần nêu ra chỗ mạnh chỗ yếu đóng góp hạn chế của hiện
tượng văn học được xét.

VD minh họa:
-Thơ ca không có cảm hứng lãng mạn sẽ không tạo cho con
người một niềm tin ở tương lai để đi tới .
-Nhưng cảm hứng lãng mạn không bắt nguồn từ hiện thực sẽ
dẫn con người đến thoát ly, cô độc buồn chán.
-Thơ ca chống Pháp là sự tổng hợp nhuần nhò giữa hiện thực
và lãng mạn, trữ tình và anh hùng ca, cảm xúc và trí tuệ, dân
tộc và hiện đại.

IV/THỰC HÀNH :
Bước 1: Phạm vi yêu cầu.
Phân tích phong cách nhà văn Tố Hữu.
Bước 2: Đònh hướng và lập ý.
Đònh hướng : có 2 ý
+Những nét chính trong phong cách nghệ thuật thơ Tố Hữu.
+Biểu hiện cụ thể qua 2 bài thơ Việt Bắc, Kính gửi cụ
Nguyễn Du.
Bước 3: Chọn dẫn chứng.

Lập ý :
+Tiêu biểu cho khuynh hướng thơ trữ tình chính trò :
-Nói đến tình nghóa CM qua cấu tứ đối đáp (kẻ hô người
ứng) của tình yêu nam nữ (VB).
-Nói đến hiện thực đời sống CM, đạo lý CM qua lời cảm
thông chân thành sâu sắc (Kính gửi cụ ND).
+Mang tính sử thi và cảm hứng lãng mạn :
-Ngợi ca tình nghóa CM, niềm tin tưởng ở tương lai CM (VB).
-Cảm hứng về lòch sử dân tộc, số phận cá nhân hòa vào số
phận của dân tộc, cộng đồng (Kính gửi cụ ND).

+Giọng điệu tâm tình ngọt ngào :
-Cách xưng hô: mình – ta(VB) s
s Người, Cụ – ta(Kính gửi cụ ND)
+Giàu tính dân tộc :
-Tình cảm thủy chung, đoàn kết gắn bó, đồng cam cộng khổ
(VB).
-Trân trọng quá khứ, yêu thương con người (Kính gửi cụ
ND).
-Thơ lục bát, lối đối đáp giao duyên (VB), vận dụng yếu tố
tập Kiều (Kính gửi cụ ND)
Bước 4: Phân tích vấn đề.

Xem chi tiết: Phân tích văn học